کوله بار

و این پنج ساله ی جسور

2011-08-01T02:30:00.002+02:00

وقتی در ایران زندگی می کنی، حکایت همزیستی ات با وب سایت ها، حکایتی متفاوت است. هر زمان فرصت کنی و به دنبال اخبار باشی بسیاری از وب سایت های ایرانی خارج از کشور، رادیو و تلویزیون های آنلاین را بسته به سرعت اینترنت و فیلتر شکن موجود مرور می کنی اما وقتی قرار است صرفا خواننده نباشی، داخلی و خارجی برایت معنا پیدا می کند. داخل ایران، داخل ایران است با مسائل خاص خودش. آنقدر فضای سرکوب و تهدید، آزار دهنده است که از فرصت موجود برای بیان مطالبی استفاده می کنی که به نظر در درجه اول اهمیت قرار دارند. خودت این اولویت بندی را قبول نداری و معتقدی که می توان در گروه های مختلف مسائل گوناگون را پوشش داد و نگاهی همه جانبه تر داشت اما وب سایت، وب لاگ نیست و سیاست گذاری هایش گروهی ست.

به هر حال وب سایتی که اکثریت هیات تحریریه اش داخل ایران هستند علی رغم تلاش فراوان برای رد شدن از خط قرمزها باز هم خط قرمز دارد. این امر کاملا عادی و در بسیاری موارد بر حق است. داخل ایران همه ی این فعالیت ها و نوشتن ها هزینه دارد و گاه گذشتن از خط قرمزهایی که تنها حکومتی نیستند و فرهنگ و سنت را نشانه می روند هزینه ای دو چندان دارد. و اینجاست که وب سایت های ایرانی خارج، برای خواننده و یا نویسنده می شوند امکانی برای دیگرگونه خواندن، دیگرگونه نوشتن.

و در آن روزگار نه چندان دور که ایران بودم، وب سایت رادیو زمانه اگرچه منبع محبوب و هر روزه ام نبود اما جایی بود که می شد نشانه هایی از فقدان خطوط قرمز را مشاهده کرد، بی پروا نوشتن از تن، به بحث گذاشتن تابوهای موجود، کامنت های چالش برانگیز و گویای تعصب ها و باورها.

زمانه اگر چه پنج ساله می شود و من به خاطر ندارم چندسالگی اش بود که به جمع خوانندگان گاه و بی گاهش پیوستم اما پنج ساله ی جسور و بی پروایی ست. می نویسد و آنقدر می نویسد از نبایدها که تفکر و باورها را به چالش می کشد و اندیشه خلق می کند. و این خوب است. این امکان برای رد شدن از مرزها خوب است. این امکان هم آگاهی را افزایش می دهد و هم ایجاد حساسیت می کند، حساسیتی مثبت درمورد آنچه سالها زشت، قبیح، نادرست و غیرقابل بحث خوانده شده است.

زمانه برای من امکان نوشتن از نبایدهاست. کسی سانسور نمی کند. کسی نمی پرسد چرا؟ کسی نمی ترسد. اگرچه محدودیت تعداد کلمات برای نویسنده آزاردهنده است و در نهایت گاه منجر به سطحی شدن مطالب می شود اما امکان اینگونه نوشتن و فراتر رفتن از چهارچوب های جامعه، گذر از دیوار اعداد و کلمات را آسان تر می نماید.

به هر حال زمانه اگر بخواهد و اگر به رسالت رسانه ای اش پاینبد باشد می تواند ابزاری باشد در جهت تغییر زمانه ی خود، زمانه ای که در آن هنوز "تن من"، تن من نیست.

فراموش کرده بودم

2011-07-19T11:33:00.002+02:00

هر کسی در زندگی اش لحظاتی دارد که دلش نمی خواهد دوباره آن را تجربه کند. لحظاتی که گاه فکر می کنی پایان دنیاست و از خودت می پرسی آیا مرا از این درد راه گریزی هست؟

و حال من مدت هاست که از ایران آمده ام بیرون. حدود یک سال است که در آلمان زندگی می کنم و هنوز با هیچ چیز کنار نیامده ام. نه فرهنگشان را دوست دارم و نه حتی خیابان های شان را. در برابر پذیرش محیط جدید مقاومت عجیبی می کنم و این از لحاظ روان شناختی ایراد دارد. انعطاف پذیری و تطبیق با تغییرات از مهارت های زندگی محسوب می شود و من آگاهانه مانع توانمندشدن خودم می شوم.

آدم های موجه با سابقه تر نیز هر از گاهی می گویند با خودت زمزمه نکن که به زودی بر می گردم. هیچ چیز معلوم نیست اما تا هستی از فرصت های موجود استفاده کن تا هر زمان که برگشتن ممکن شد، با دست پر بازگردی.

این پند درستی ست. در لحظه زندگی کردن. دیدن آنچه در آن قرار داری و فرصت ها را از دست ندادن. اینگونه می شود که پس از ده سال اگر هنوز اجباری بر ماندن در اینجا بود دیگر زندگی ام را سوخته و کسی را مقصر نخواهم دانست. اینگونه است که می توانم سلامت روانم را حفظ کنم و بغض را تبدیل به کینه نکنم و کینه را چون تیری به سوی هر موجودی نشانه نروم.

این ها همه، زمزمه های درونی و هر روزه ی من هستند اما دی شب، خوابی دیدم. آنقدر زنده که نیمه شب برخاستم و به اتاق کناری رفتم و با خودم فکر کردم: "هی، آدم!! می فهمی؟؟؟؟ "

من در آن خواب، دوباره در آن لحظه ای قرار گرفتم که دیگر نمی خواهم تجربه اش کنم. به سال ها پیش بر می گردد و بخشی از زندگی خصوصی ام. من دوباره همان سن و سال بودم و دقیقا همان روز و حس را تجربه می کردم. درست همان حرف ها را می زدم. دقیق و بدون حتی جا افتادن یک کلمه.

فراموش کرده بودم.

فراموشی همیشه خوب نیست و تو گاه نیاز داری که یادت باشد فرصت های امروزت می توانند مرهم زخم دیروزت باشند هر چند خود به رنج هایی جدیدتر آمیخته اند.

آن خواب چیزهایی را به یادم آورد، چیزهایی که اینجا اشاره وار نوشتم تا اگر باز فراموشم شود به یاد آورم.

دی شب باز با خود به گفت و گو نشستم و گفتم: "می دانم سخت است. می دانم دلتنگی و تعلق خاطرت ویران شده بر سرت. می دانم چراهای بسیار داری. می دانم خسته ای. نگرانی. اما بلند شو و باز ادامه بده. نه این چنین زار. نه این چنین کشان کشان. زندگی کن. سرشار باش از بودن و بگذار زندگی جدید با تمامی عجایبش در تو جاری شود. خواهش می کنم بلند شو. من دلم برای خودم برای خودت تنگ شده است. برای آن همه بی پروایی ات. جسارت های تجربه کردن و نترسیدنت. تو همیشه می گفتی آدم باید زندگی را تجربه کند. حالا این تجربه است. قرار نیست همه چیز همیشه مطابق برنامه های ما پیش برود، گاه این تجربه شکل دیگری ست و تو آنقدر منعطف باش که آن شکل دیگر را نیز تجربه کنی. تو اولین مسافر این راه نیستی و آخرین هم نخواهی بود اما در راهی که هستی حضور داشته باش.

باش.

با خودت مهربان باش.

با خودت مهربان باش."

آنها فراموش نشده اند، ما فراموش شده ایم!

2011-07-18T14:02:00.005+02:00

در دنیا دردهای دیگری هم وجود دارند. دردهایی که سیاسی نیستند. حقوق بشری نیستند. پرداختن به آنها اسم و رسم نمی آورد اما ما را کمی به خودمان می آورد.

در همان ایرانی که حالا برایم دور و دست نیافتنی شده است، در تهران، آن پایتخت دیوانه و زنده، جاهایی هستند که صدایمان می کنند. جاهایی که به سراغشان رفتن دلی می خواهد قوی و شجاعتی حتی بیش از شجاعت حضور در تجمعات و راه پیمایی ها چرا که تو دیگر آنجا با قدرت مواجه نیستی که از آن بگریزی و یا با آن مقابله کنی. آنجا هر چه هست درد انسان است. راه گریزی نیست و نه راه مقابله ای حتی. دردی، رنجی، آوار شده است بر سر یک انسان و تو تنها رفته ای که بگویی سلام، من اینجا هستم، در کنار تو و برای تو.

آنجا حتی اشک هم قدغن است یعنی نباید آنقدر خودت را رها کنی که رنج دیگری را دوباره یادآورش شوی. باید آنقدر درونت را سخت و قوی نگه داری که حداقل چند ساعتی را به لبخند و شادی تظاهر کنی. تو آنجا قرار است پیغام آور زندگی و امید باشی نه آینه تمام قد رنج آن انسان.

آنجا جایی ست که بین آن همه درد باز هم مفهوم بیشتر و کمتر را تجربه می کنی. بیشترش کمرت را می شکند. بیشترش روحت را چنگ می زند و ناتوانی ات را آوار می کند روی سرت. بیشترش آنجاست که تن های انسانی تخت به تخت خوابیده اند، چشمانشان نمی بیند، آنقدر پیر هستند که توان راه رفتن ندارند، برخی دچار زخم بستر شده اند و تو در آن بخش تنها بویی را استشمام می کنی که حال بدت را بدتر می کند. غذا دادن به آنها کار ساده ای نیست. بعضی هایشان دچار توهم شنیداری شده اند. برخی مدام زمزمه می کنند و تو انگار درست در میان نمایش درام انسانی ایستاده ای و از خودت می پرسی اینجا آخر دنیاست؟

و حالا باز داستان فریبا مرا به همان جاها و روزها پرتاب کرد. به خانه های سالمندان خصوصی و غیر خصوصی تهران، به کهریزک و بخش سالمندان نابینایش و یا بخش بیماران ام اس که جوانان زیادی در آنجا درد را هر روز دوره می کردند و هنوز امیدوار بودند. به ملاقات های گاه و بی گاه جوانان دیگر می اندیشم که با آوردن ساز و شادی به آن آسایشگاه چقدر امید را چهره ای واقعی تر می بخشیدند. به خودم فکر می کنم که چه نیازمند و درمانده، بخش هایی از وجودم را در همان اتاق ها و میان همان آدم ها جا گذاشته ام. من به آنها بیش از آنها به من نیاز داشتم. آنها به من امکان بودن می دادند.

فریبا می گوید آرزویش یک "ال سی دی" به جای آن تلویزیون کوچک اتاق آسایشگاه است و چیزی درونم فریاد می کشد که آیا ما مدفون شده ایم؟ نمی شنویم؟ نمی بینیم؟ میان آن همه بریز و بپاش های ماهانه و ماشین های رنگ به رنگ و خانه های شبیه به لوکس فروشی ها، هیچ جایی، هیچ امکانی برای انجام وظایف انسانی مان نداریم؟

این ها آرزوهای کوچک آدم هایی هستند که آرزوهای بزرگترشان بر باد رفته است. دیدار از آنها، ابراز احترام و محبتی ساده و عاری از ترحم تنها به یاد خودتان خواهد آورد که زنده اید، که انگیزه ای دارید برای زندگی کردن، که دوستانی دارید در انتظار دیدارتان، دوستانی خالص و بی توقع.

صداهای بی بازگشت/ در اندوه اعدام

2011-01-24T13:35:00.000+01:00

گاهی وقت ها صدای فریاد بازجوهای اتاق های اطراف را دوباره می شنوم. پسر جوانی که نمی دانم کیست و با صدای بغض آلود پاسخ می دهد. دختری که صدای گریه هایش آدم را بی تاب می کند. پیرمردی که بازجو به او توهین می کند و او تنها پاسخ می دهد: "من برای دیدن بچه ام به آنجا رفتم" و بازجو باز فریاد می زند که دروغ می گویی.

تیم بازجویی ما تیم نفاق بود و شاید به همین دلیل روزی که ما را برای بازجویی می بردند تقریبا بیشتر اتاق ها راهمین گروه در اختیار داشتند و من بارها و بارها کلمه ی اشرف را شنیدم و صدای آدم هایی که باید چرایی رفتن به آنجا را توضیح می دادند.

یادم است، علوی سربازجوی پرونده، یک روز بسیار خوشحال به اتاق بازجویی آمد و گفت علی زمانی (انجمن پادشاهی) را اعدام کردیم. او را می توانستیم ببینیم. بدون چشم بند. چشمهایش برق می زدند و سرخوش بود. پرسیدم خوشحالید؟ گفت بله او یک تروریست بود و دستور کشتار آدم های بی گناه را داشت. پاسخ دادم به فرض تمام این ها که می گویید درست اما آیا با اعدام و سنگسار و کشتار می توانید به امنیت و آرامش دست یابید؟ شما خشونت را بازتولید می کنید و ... . او هم به تکرار حرف های خودش ادامه داد و برای توجیه سنگسار، بیشتر از هر چیز به بازسازی کلامی صحنه های پورنو پرداخت.

روز دیگر صدای فریاد بازجوی اتاق کناری یا نمی دانم کدام اتاق، همه جا شنیده می شد. پرسیدم نمی تواند آرام تر صحبت کند؟ بازجو پاسخ داد نه، چون متهم یک منافق است که برای چندمین بار بازداشت شده و سابقه دار است. مثل شما تازه گمراه نشده است. ( هر از گاهی این را می گفت که خشم من را برانگیزد.)

بازجوی اصلی خودم را نه هیچ وقت دیدم و نه نامش را می دانستم. اما یک روز را هیچ وقت فراموش نمی کنم. همزمان با من از یک نفر دیگر هم بازجویی می کرد. از صدای متهم می شد متوجه شد که جوان و بسیار وحشت زده است. ظاهرا یک بار به اشرف رفته بود یا قصد رفتن داشته است. درست متوجه نشدم. بازجو به سراغش رفت بعد از فریاد و اینکه دروغ می گویی و ... دوباره آمد و رفت و اینبار گفت نوشتی؟ وقتی می نویسی با خودکارت بزن روی صندلی تا بدانم نوشته ای. باز آمد و چند دقیق بعد صدای خودکار روی میز بلند شد. بازجو کمی تعلل کرد و بعد رفت سراغ او. گفت مگر نگفتم بزن روی صندلی؟ پسرک با صدای لرزان پاسخ داد زدم. گفت ببین محکم بزن من نمی شنوم. باز این داستان تکرار شد و او به اتاق بازجویی رفت و گفت باز که آهسته زدی و با صدای بلند از نگهبان های داخل راهرو پرسید شما صدایی شنیدید آنها هم با ته خنده ای که می توانستی از صدایشان متوجه شوی پاسخ دادند نه والله. تمام تنم از عصبانیت می لرزید. من صدا را می شنیدم حتی از توی اتاق. صدا واضح بود. فقط می خواستند اذیتش کنند. می خواستند تحقیرش کنند. پسرک اینبار محکم بر روی صندلی می کوبید. تصور می کردم دست هایش را که از نوشتن های بی پایان خسته اند. چشمهایش را که بسته اند و روحش را که دریده اند و حال باید محکم بر آن صندلی بکوبد تا شاید بازجو رضایت دهد.

و حالا که از آن روزها می گذرد و هر روز خبر اعدام می شنوم از خودم می پرسم آیا صاحبان آن صداها هنوز زنده هستند یا یکی یکی به کام مرگ رفتند؟ به خودم می گویم آنها چندبار با دمپایی های بدریخت و چشم بند آن راهروها را طی کردند و فریاد و توهین شنیدند و بازجویی های طولانی مدت شدند؟ چندبار اسمشان را روی صندلی و دیوار نوشتند؟ چه مدت انفرادی بودند و هر روز تهدید به مرگ شدند اما از پس همه ی این دردها به آینده و روزهای بهتر دل بسته بودند که شاید بتوانند شانس دوباره زندگی کردن را تجربه کنند و ناگهان خود را پای چوبه ی دار دیدند؟

زمزمه های سکوت

2011-01-04T01:40:00.000+01:00

اینکه چگونه بتوانی احساسات متناقض مثل خشم، مهر، بغض و فریاد که یکجا گرد هم آمده اند را در قالب حروف و کلمات، تصویری بیرونی بدهی سخت است. مخصوصا وقتی مدت طولانی از عشق بازی ات با نوشتن گذشته باشد و حتی دیگر حال و هوای نوشتاری خودت هم یادت نیاید.

اما همه ی این ها اینجا هستند. می توانم ضربان نبض خشمگینم را به خوبی حس کنم. می توانم جریان درد را در قلبم تعقیب کنم. می توانم تمایلم را به فریاد ببینم که خود را به در و دیوار قفس بالغ ساخته ی وجودم می زند تا شاید راهی پیدا کند، حتی به شکل اشک که دریچه چشم را بگشاید و در توصیف چرایی اش فریاد زند.

نمی شود. نباید بشود. نمی شود بعد از سی و سه سال آنگونه وا بدهی که بیست سالگی ات. این همه راه، این همه پستی و بلندی. باید یاد گرفته باشم در سکوت راه یافتن یا حتی ساختن را. باید یاد گرفته باشم در سکوت به سوگ درونی ترین باور و حس نشستن و مویه نکردن را.

دلم می خواهد روحم را عریان به نگاه خورشید بسپارم. دلم می خواهد دستم را بگیرم و به جایی ببرم سرسبز تا میان آن همه آرامش به خوابی چند صد ساله بروم.

فرصت زیادی نیست برای بی نقاب زندگی کردن و بی نقابی را خواستن. برای لحظه هایی که بشود باور کرد. برای دوست داشته شدن آنگونه که هستی و دوست داشتن آنگونه که باید. و آدم ها جوری زندگی می کنند که گویی عمری بی پایان دارند و فرصتی دوباره برای تکرار همه ی این روزها که می تواند خوب و بی نظیر باشد.

نمی شود. نباید بشود. نمی شود بعد از سی و سه سال مغلوب نقاب ها بشوی و به خودت بگویی تجربه را باید تجربه کرد.

اما فکر کن که بشوی. فکر کن که باید تجربه را تجربه کنی. هر چقدر هم که فریاد بزنی، گریه کنی و فحش بدهی باز آنچه باید، به سوی تو پیش می آید و در آغوشت می گیرد. مثل جریان آب که هر چه دست و پا بزنی بی هیچ امید نجاتی بیشتر فرو می روی و تنها خستگی و درماندگی فرصت تجربه طعم مرگ را از تو خواهد گرفت.

رها شدن کار دشواری ست. خود را سپردن به تمام آنچه نمی دانی.

آغازی باید زیستن را

2011-01-01T19:24:00.000+01:00

کمتر از یک سال پیش که این وبلاگ را آغاز کردم به خودم قول دادم بنویسم. از همه چیز. هم برای درمان خودم هم برای آنکه آنقدر باید گفت از این درد مشترک تا اشتراکش رنگ واقعیت را پررنگ تر کند. اما نشد. نخواستم یا دیگر نتوانستم.

حالا هم صدایم صدای درد و شکایت نیست. تنها حسی از گفتن است. نیاز به گفتن و شنیده شدن. گفتنی بی ترتیب.

همین ساعت ها بود. بالاخره روزهای ترس و تهدید و کنترل باید پایان می گرفتند. رفتن را انتخاب کردم. خوب یادم هست. خانه ی زیبایمان را تازه سامان داده بودیم. هیچ کس از آن خانه خبر نداشت. حتی خانواده های مان. می خواستیم آن هفته همه چیز را علنی کنیم. می خواستیم زندگی مشترکمان را بی جشن شروع کنیم و پایکوبی اش را بگذاریم برای زمان آزادی بچه ها و همان روزهای رویاهای زیبایمان بود که ابرهای سیاه و تیره، آرام آرام به آسمانمان خزیدند و همه جا را به تسخیر درآوردند. تمام وسایل خانه را با عشق و خاطره تهیه کرده بودیم. سعید می دانست چقدر سفالگری دوست دارم و یک روز که در را باز کردم چهره ی خیس از عرقش وادارم کرد تا به بسته ی سنگینی که پایین پایش قرار داشت نگاه کنم. چرخ سفالگری و مثل همیشه یک شاخه گل. گوشه ای از خانه را اختصاص دادیم به آن. فکر کردم همیشه هست. فکر کردم فرصت برای هر روز و هر روز با آن کار کردن هست. اما نبود. آن شب، به روی تمام وسایل خانه دست کشیدم، به روی گل ها و گل های خشک شده. حس همراه آن ها از خودشان مهم تر بود. حسی روان و خوب.

خشمگین بودم. بغض داشتم. درمانده بودم. می ترسیدم. سرم را در آغوش سعید گم کردم و گریه را فریاد زدم.

جمعه را آغاز کردیم. ظهر آن قاصد شوم گفت که باید برویم. میان آنها که رفتنشان "باید" بود من و مهرداد رفتیم. دفتر پی گیری. انتظار من در آن سالن ورودی. تماس های آنها با سعید که بیا و پاسخ های منفی او. پدرم با آن چشم های نگران و بهت زده و آغوشش که اطمینان خاطر من بود. مادری که آخرین صدایش هق هق گریه بود و دندان هایی که بر هم می فشاردم تا مبادا قطره ی اشک من او را آشفته تر کند. انتظار آمدن مهرداد. ماشینی که ما را برد و صحبت های مهرداد و آن مامورها که سعی می کردند مودب باشند. دستور سر را پایین بگیرید و چشم بند و عکس و معاینه بدنی نگهبان ها و بهداری و سلول و آن سه تن.

پتوهای پرزآلود و حساسیت من و چراغ همیشه روشن و آن درهای بسته و هزاران حکایتی که هنوز از درون مرا می جوند و جلو می روند.

شیوا سلول انفرادی آخر بود. از راه رفتنش می شد فهمید و وقتی نوشت برای پ.ک: طاقت بیار رفیق.

مهدیه گلرو و منصوره شجاعی و مهین فهیمی و فروغ میرزایی سلول سمت چپی بودند و سارا شورد سلول سمت راستی. بهاره هدایت و تعدادی دیگر راهروی پشتی و سلول پشت سر ما. من و زهره تنکابنی و نفیسه اصغری و لیلا توسلی هم باهم که لیلا را همان روز اول بردند و دیگر از آن به بعد نفر چهارم ما می آمد و می رفت. لوا خانجانی، مه سا حکمت که اتفاق خوب آن روزها بود آمدنش و بسیاری دیگر.

بازجویی های طولانی مدت. دیدار گاه و بی گاه بچه های کمیته با آن موها و ریش های بلندشان. ملاقات ها. هراس هر شب من از شنیدن صدای ماشین و بازداشت سعید. نگرانی پدر و مادرم و نیاز به فریادی که باید در حنجره می ماند. انتقالی به متادون. شب انتقال و تصویر احمقانه آزادی که برای همه به وجود آوردند و اصرار من که باور نکنید این انتقال به عمومی ست و اعتراض یک نگهبان که بهتر است رفتارت را تصحیح کنی و چهره ی حیرت زده اش در ورودی عمومی که دیگر چشم بند نبود و چشم در چشم به نگاهش خندیدم و او رو به بقیه حلالیت طلبید که نمی دانسته به عمومی می آییم. آغوش باز مهدیه و نخستین دیدار ما در متادون که پریسا تو هستی؟ و پخشان و معصومه و اتفاق خوب پیوستن نفیسه فردای همان روز به جمع ما و آن جمع دوست داشتنی بی نظیر که بهترین خاطره من از اوین است.

همه ی آن روزها گذشتند. حالا من اینجا هستم. برلین در کنار سعید. دوباره خانه ی مان را ساخته ایم. وقتی می خواستیم خانه را تعمیر کنیم، وقتی می خواستیم وسایل را تهیه کنیم چیزی در هر دوی مان مقاومت می کرد. حسی از نا امنی. حس از دست دادن دوباره. زمان برد تا اینجا را خانه ی خودمان بدانیم. زمان برد که در چشمان هم خیره شویم و با آرامش بگوییم باورت می شود دوباره با هم در خانه ی خودمان هستیم.

کابوس ها گاه و بی گاه می آیند و می روند. رنج ناتوانی ام برای آزادی مهدیه و بهاره و معصومه و همه ی آنهایی که در زندان محبوسند با من زندگی می کند. نگرانی آنهایی که مانده اند و حکم دارند آزارم می دهد.

دلم تنگ است. دلم برای همه چیز تنگ است. برای عزیزترین هایم. برای لحظه ای قدم زدن بر آن خاک. اما می دانم که نمی شود با دلتنگی و رها شده در آغوش دلتنگی زندگی کرد. دلتنگی را اگر میدان بدهم زندان دیگری می شود برایم. می شوم تصویری از گذشته میان قابی چوبی، آویخته بر دیوار که زمان با گذشت خود آن را می فرساید و فرو می پاشد بی هیچ خاطره ای برای آینده.

باید که رفت. رفت و از گذشته سفر کرد به سوی آینده ای که نمی دانی چند روز از آن را آزاد خواهی بود.

اینجا 209 است یا عمومی؟

2010-06-01T20:12:00.000+02:00

روزها از پی هم گذشتند.
ساعت 11 شب 29 آذر ماه 1388 موبایلم به صدا آمد. مادر شیوا بود. شیوا را بازداشت کردند. ضربان قلبم تند شد. به شدت می لرزیدم. از حال خودم متعجب بودم. این اولین بار نبود اما چیزی درونم احساس می کرد فعلا امیدی به بازگشت شیوا نداشته باشم. کسی درونم می گریست.
شیوا را در راه رفتن به مراسم تدفین آیت الله منتظری به همراه کوهیار گودرزی و سعید حائری بازداشت کرده بودند. به یکی دو نفر تلفن زدم و پی گیری کردم. بله، خبر درست بود. همانطور که حدس می زدم بازجوی خودش، آقای علوی، به سراغش رفته بود.
از بی احتیاطی های شیوا عصبانی بودم و از طرف دیگر هم فکر می کردم شیوا بی احتیاط نیست، دارد کارش را روراست انجام می دهد. چیزی برای مخفی کردن ندارد.
مثل همیشه منسجم تر کار را ادامه دادیم. حالا، سعید کلانکی، سعید جلالی فر، شیوانظرآهاری، کوهیار گودرزی، سعید حائری در زندان بودند. پنج عضو کمیته گزارشگران حقوق بشر. نیروی زیادی باقی نمانده بود. هم نگران بودیم. هم خسته و هم بهت زده.
تا آن روز.
در حال خواندن کتاب "رفاه اجتماعی" بودم. موبایلم به صدا آمد. صدای آشنایی گفت سلام. شیوا بود. مثل دفعه ی پیش، بازجویش کنارش ایستاده بود. شیوا گفت سایت را تعطیل کنید. بعد هم علوی گوشی تلفن را گرفت و شروع به صحبت کرد. گفت سایت را ببندید. دقیقا مکالمه را به خاطر نمی آورم اما محتوایش این بود که سایت راببندید. دستور از بالاست. معاون وزیر در مورد سایت شما دستور داده است. سایت متعلق به سازمان است و مسائلی از این دست. اگر سایت را خودتان ببندید به نفعتان است وگرنه دیگر جریان از دست من خارج خواهد شد.
مکالمه تمام شد. در شوک بودم. تلفن باز زنگ خورد. سعید کلانکی و سعید جلالی فر بودند. همان دیالوگ تکرار شد. از یک طرف از شنیدن صدای تک تکشان خوشحال بودم و از طرف دیگر نمی توانستم شرایطی که در آن به سر می بردند را تجسم کنم. سعید حبیبی هم کنارم بود. او هم صحبت کرد. بازجو همان ها را تکرار کرد.
بازی آغاز شده بود. نمی دانستم کار درست چیست؟ سایت را تعطیل کنیم؟ نکنیم؟ با سایر اعضا چگونه مطرح کنم؟ هر تصمیمی که گرفته شود چه تاثیری بر سرنوشت بچه های داخل زندان خواهد داشت؟ کلافه و سردرگم بودم.
با دوستان مطرح کردم. بر این عقیده بودم که مدتی سایت را تعطیل کنیم. مخالفت شد. تصمیم جمع بر ادامه بود.
درست یادم نیست چه روزی بود اما حدود پنج صبح تلفن خانه ی مان به صدا در آمده و پدرم پاسخ داده بود.
منزل آقای کاکائی؟
بله؟
پریسا خانم هستن؟
خیر! شما؟
علوی
پدرم به من خبر داد. خواب و بیدار گوشی موبایلم را نگاه کردم. چند تماس ناموفق. به پدرم گفتم نگران نباشد چیزی نیست.
صبح دوباره بازجو تماس گرفت. با فریاد پاسخ دادم که چرا آن موقع صبح با خانواده ی من تماس گرفته است. چرا آن ها را با آن سن و سال ترسان از خواب بیدار کرده است. پاسخ داد خیلی هم ساعت بدی نبود. کار ما ضد تروریستی ست. ساعت نمی شناسد. فریاد زدم خوب اگر ما تروریستیم بیایید بازداشت کنید و ببرید بر دار بکشید خیالتان راحت شود ... .
مردم نگاهم می کردند. بغض کرده بودم. تروریست؟ سازمان مجاهدین؟ این چه خواب عجیبی ست که برای مان دیده اند.
تصمیم اعضای کمیته بر ادامه فعالیت گرفته شد. بازجو تماس گرفت. گفتم ادامه می دهیم. گفت به این ترتیب کار از دست من خارج می شود. تازه می خواستم سایت را ببندید و بعد از همه ی شما بخواهم بیایید دفتر پی گیری یک انزجارنامه نسبت به سازمان بنویسید که آن را در یک روزنامه منتشر کنم.
بر شوکم افزوده شد. این ها شوخی شان گرفته است؟
گفت باقی مانده ی اعضا هم بازداشت می شوند. تو، سعید حبیبی، مهرداد رحیمی، حسام میثاقی، نوید خانجانی. گفتم هر جور که خودتان می دانید. گفت پس در دسترس باشید تماس گرفتم بیایید دفتر پی گیری و بعد هم بروید 209. به بقیه هم بگو. گفتم خودتان به بقیه تلفن بزنید.
به بچه ها ایمیل زدم و جریان را گفتم.
روزهای خوبی نبودند. تازه در حال تغییر مسیر زندگی شخصی ام بودم. با سعید قرار گذاشته بودیم. جشن را بگذاریم برای روزی که بچه ها آزاد شدند. گفتیم فقط در حد رسمی شدن. گفتیم بدون بچه ها هیچ جشنی نخواهیم گرفت و هر چقدر زمان لازم باشد صبر می کنیم. گفتیم عید که شد اولین سفر زندگی مشترکمان را می رویم جنوب. گفتیم ... .
جمعه بعد از ظهر بود. بازجو تلفن زد. گفت ساعت 9 شب دفتر پی گیری باشید. به مهرداد و سعید حبیبی و حسام هم زنگ زده بود. به بچه ها ایمیل زدم و گفتم من می روم.
قهرمان نبودم. یک آدم ساده با تمام آرزوهای انسانی بودم که برایش زندگی دیگران هم مهم بود. کشورش مهم بود. آبادانی کشورش مهم بود.
چیزی درونم فرو ریخت. بغضی سنگین.
نمی خواستم مخفی شوم. من این راه را انتخاب کرده بودم و ایمان داشتم. برایش دلیل داشتم. باید حرف می زدم باید ثابت می کردم. باید بحث می کردم و بعدها تجربه کردم که هر بحثی مخاطبی دارد و اگر مخاطبی در کار نباشد تو تنها آمده ای که بشنوی، جایی برای بحث نیست.
به خانه رفتم. دوش گرفتم. کوله ام را پر کردم از چند لباس گرم و لوازم مورد نیاز.
مادرم گفت کجا می روی؟ پاسخ دادم اوین.
حیران نگاهم می کردند. کمی برایشان توضیح دادم. اشک مادرم را امان نمی داد. شکسته شدنش را دیدم. هق هق ناباوریش را. نباید گریه می کردم. نکردم. بوسیدمش. در گردان پله برای آخرین بار نگاهش کردم. آیا دوباره می دیدمش؟ آیا تاب می آورد؟
پدرم همراهم آمد. از یک طرف می خواست دلگرمی بدهد. از یک طرف حیران بود و نگران. گفت مطمئنی می خواهی بروی؟ گفتم بله.
به دفتر پی گیری رفتیم. بازجو آمد بیرون و با پدرم صحبت کرد. گفت سایت اینها مال سازمان است. طفلک پدرم. هم فرزندش را می شناخت و هم مانده بود که چرا انقدر راحت مرا به سازمان وصل کرده اند.
در آغوشش گرفتم و بوسیدم. چهره اش در هم رفته و بی طاقت بود. خدایا نکند قلبش طاقت نیاورد؟ نکند ... ؟
ناخنم را در کف دست فرو بردم و فشار دادم تا اشک مجال رها شدن نیابد.
بعدها پدرم گفت بازجو به او گفته بود برو و برای دخترت دعا کن. پدرم لرزیده بود. شکسته بود از تصور آنچه لحن بازجو برایش به تصویر می کشید. آیا دخترم را باز خواهم دید؟
روی صندلی ورودی دفتر پی گیری، در همان سالن کوچک انتظار نشستم. در ظاهر آرام بودم. مهرداد در راه بود. به خواسته ی بازجو چند بار به سعید حبیبی زنگ زدم. می دانستم نمی آید اما آنها اصرار داشتند که بیاید. او هم گفت نمی آیم.
در مدتی که نشسته بودیم از شیوا گفت. از کمیته.
پرسیدم انفرادی می روم یا عمومی؟
گفت انفرادی جا نداریم.
مهرداد رسید.
سوار یک ون شدیم. من در انتها نشستم و مهرداد نزدیک به جلوی ماشین.
رفتارشان مودبانه بود.
به اوین رسیدیم. گفتند سرهایتان را پایین ببرید. سرمان را پایین بردیم.
ماشین جایی ایستاد. درست یادم نیست که از همان زمان چشم بند زدیم یا کمی بعدتر.
جایی رو به دیوار ایستادیم. پرسیدند شام خوردید. پاسخ دادیم نه.
هر کدام را به سوی بردند.
آقایی کوله ام را در دست گرفت و من بند کوله را. او به جلو راه افتاد و از پله ها بالا رفت و من با چشم بند و در دست داشتن بند کوله او را دنبال می کردم.
وارد راهروی دوم بند 209 زندان اوین شده بودم. آن موقع مسیر را نمی شناختم بعدها همه جا را یاد گرفتم.
خانمی مرا تحویل گرفت. در طول این پروسه چند بار در چند برگه اسم و فامیل و موارد مربوطه را نوشتم.
زندانبان گفت اینجا بنشین. پای یک تلفن نشستم. گفت کارشناس سوالی دارد. آنها به بازجو می گفتند کارشناس.
منتظر ماندم. تلفن زنگ زد. زندانبان گوشی را به دستم داد. صدایی پرسید آی دی ورودت به سایت کمیته گزارشگران را بده. کلمه ی بی ربطی را گفتم و صدا گوشی را قطع کرد.
مرا به یک دستشویی – حمام بردند که بعدها متوجه شدم سر هر راهرویی دستشویی - حمام وجود دارد و آن هم یکی از از همین ها بوده است.
گفتند لباس هایت را دربیاور. با تعجب نگاهشان کردم.
این قانون زندان است که لحظه ی ورود، زندانبان ها باید جست و جوی بدنی کنند. بالاتنه را که چک کردند. تاپم را تنم کردم. اگر زخمی یا آثار زخمی روی تن باشد می نویسند. اشاره کرد که شلوارت را در بیاور. گفت پشتت را به ما کن. شلوار و لباس زیرت را پایین بکش.
هم خنده ام گرفته بود، هم تحمل این توهین سخت بود و هم فکر می کردم عجب شغل سختی ست نگاه کردن مدام به باسن مردم. اگرچه آن خانم مسن که بعدها فهمیدم سرنگهبان است روی خوش و آرامی داشت اما اصل کار زننده بود و او مامور و معذور. بعد از این کار دوباره لباس را تن کردم.
کفش ها را در آوردم و گفت جوراب هایت را پشت و رو کن. جوراب هایم را پشت و رو و همانجور دوباره به پا کردم، تصورم این بود که این هم قانون اینجاست.
هنوز نمی دانستم در عمومی هستم یا 209. مرا به سلولی بردند. یک خانم مسن، دو دختر جوان که یکی بسیار ریزنقش بود پای سفره بودند. تا رسیدم، پشت سر هم چندین بار پرسیدم اینجا 209 است یا عمومی. پاسخ دادند 209 است. چرا بازداشت شدی؟ خودم را معرفی کردم. آنها هم. زهره تنکابنی. نفیسه اصغری. لیلا توسلی.
برایم شام آوردند. چلو گوشت یخ کرده.
همان موقع آمدند و نامم را صدا کردند. به هم سلولی هایم گفتند یک چادر بدهید. چادر را به سر کشیدم و چشم بند را زدم و پشت سر نگهبان راه افتادم. مرا به بهداری بردند.
دکتر معاینه ام کرد و از سوابقم پرسید و گفت ضربان قلبت تند است و یک پروپانولول داد.
به سلول برگشتم. کمی آرام تر شده بودم. پرسیدم راستی یک سوال دارم. چرا اینجا باید جوراب ها را برعکس پوشید. لیلا شلیک خنده را سر داد و نفیسه هم. لیلا می گفت فکر کردم حواست نبوده جورابت را پشت و رو پوشیده ای.
متوجه شدم که بعد از پشت و رو کردن جوراب می توانستم دوباره معمولی پایم کنم. اما از سر اضطراب قدرت تفکر را از دست داده بودم.
زندانبان، چند پتوی سربازی از نوع پر پرز و یک مسواک داد. دو پتو را باید زیر می انداختم تا سرمای زمین را بگیرد و دو تا را رو. کاپشن را هم بالش زیر سر.
سلول تقریبا 3 متر در 4 متر، با یک دستشویی. دو در. روی هر دو در یک دریچه مربعی در بالا که پشتش میله بود. یک دریچه مستطیلی در پایین که برای ورود و خروج هوا آن را باز می کردیم.
روی دیوار بالای سلول یک پنجره با توری و میله رویش، قرار بود نقش پنجره را بازی کند.
تا آنجا که یادم هست دو چراغ با نور زرد و یکی هم سفید نزدیک به پنجره بود و یک چراغ نور زرد روبرو. این چراغ ها همه پشت توری و داخل قاب و غیرقابل دسترس و در طول شب روشن بودند و باید با همین نور می خوابیدیم.
آن شب به رغم تصورم که با نور مشکل خواهم داشت خوب خوابیدم.

دیروز آغاز امروز بود

2010-04-18T08:32:00.000+02:00

اتهام:

. محاربه از طریق همکاری موثر با کمیته گزارشگران حقوق بشر وابسته به منافقین
.
.
.

من پریسا کاکائی هستم. 33 ساله. عضو کمیته گزارشگران حقوق بشر، فعال حقوق زنان و کودکان و زمانی فعال در کمپین یک میلیون امضا در اعتراض به قوانین تبعیض آمیز علیه زنان. در طول این سال ها که همیشه سعی داشتم آهسته و پیوسته و به اصطلاح با چراغ خاموش حرکت کنم، نیروهای امنیتی بارها تلفنی تماس گرفتند که باید برای پاره ای از توضیحات به دفتر پی گیری بروم و من هم با راهنمایی دوستان و وکلا پاسخ می دادم باید احضار قانونی و کتبی باشد. چندین بار به محل سکونتم که با پدر و مادرم زندگی می کردم مراجعه نمودند و به جای آنکه زنگ خانه ی خودمان را بزنند از همسایه های طبقات دیگر در مورد من پرس و جو کرده و با سوال هایی مشخص موجب ترس و دلهره ی شان شده بودند و آن ها همیشه با بزرگواری این دلهره را بر من بخشیدند. ترسی که هیچ گاه از دل پدر و مادر نرفت و مادر همیشه کنار پنجره انگار منتظر اتفاقی بود.

پاییز سال 1387 وارد کمیته گزارشگران حقوق بشر شدم. راستش علی رغم بسیاری از دوستان که از هوش اجتماعی بالایی برخوردار هستند و توانایی برقراری ارتباط با افراد مختلف در حوزه های گوناگون را دارند، من اصولا ارتباطات زیادی نداشتم و ندارم و اسامی هم به خاطرم نمی ماند. وقتی شیوا نظرآهاری را دیدم، می دانستم که فعال حقوق بشر است و مطالبش را خوانده بودم اما مدت ها گذشت تا به یادم آمد که این نازنین دختر جوان، روزگاری، زمانی که نیروهای امنیتی فشار روانی تلفنی شان را شروع کرده بودند و بحث رفتن و نرفتن به دفتر پی گیری پیش آمده بود، تلفنی مرا به آرامش واداشته و در حالی که هیچ وقت ندیده بودمش و صحبتی نداشتیم، نگران اوضاعم بود.

به هر حال، عضویت من در سایت کمیته از همان زمان آغاز شد. می گویم سایت چون بارها و بارها در بازجویی ها همه و همه گفتیم که کمیته ی گزارشگران حقوق بشر یک سایت است و نه یک تشکیلات. روزها گذشتند و ما در زمینه ی حقوق بشر فعالیت خود را پی گیر بودیم. تا آخرین روزهای بهار سال 1388 که پرونده ای جدید توسط وزارت اطلاعات برای سایت گشوده شد. اگر چه شیوا به خاطر فعالیت هایش پیش از آن نیز بازداشت یا تهدید شده و تحت فشار بود اما از آن تاریخ به بعد گروهی که پرونده را دست گرفت گروه دیگری بود به نام نفاق که گویا آقایی به نام علوی (یکی از همان نام های ساختگی بازجویان)، هدایت آن را بر عهده داشت.

شیوا بازداشت شد. صبح 25 خرداد 1388 شیوا را از محل کارش بردند. روزگار خوبی نبود.

روزها گذشتند و ما به فعالیتمان ادامه دادیم تا یک روز صبح که تلفن من زنگ خورد و پاسخ دادم. صدایی از آن سوی خط گفت سلام. پاسخ دادم اما نشناختم. پس از کمی سوال و جواب و اینکه نشناختی؟ در کمال تعجب صدایی گفت شیوا هستم. حسی از خوشحالی، بغض و تعجب تمام وجودم را گرفته بود. بعد از خوش و بش و کمی شوخی گفت اصل قضیه این است که آقای علوی بازجوی من، می خواهد با تو صحبت کند. آقای علوی گوشی را گرفت و گفت می خواهم شما و بچه های کمیته بیایید دفتر پی گیری. با خنده گفتم مسواکم را هم بیاورم؟ گفت نه خانم من اگر بخواهم بازداشت کنم می گویم. فعلا می خواهیم صحبت کنیم. گفتم باشد، فقط فردا نمی توانم. گفت شما به بقیه دوستان اطلاع دهید. گفتم خودتان تماس بگیرید. گفت نه، می دانم شما با همه شان در ارتباط هستید و آن ها را دور هم جمع می کنید. این تلفن الان قطع می شود، دوباره تماس می گیرم و اسامی را می دهم که به آن ها هم خبر بدهید.

تماس قطع شد و به بچه ها ایمیل زدم. منتظر تلفن بودم و تصمیم داشتم بروم. این همه بگیر و ببند را نمی فهمیدم. ما فعال حقوق بشر هستیم. چرا شیوا را بازداشت کرده اند؟ ما که فعالیتمان علنی ست. چرا ما این همه از این آدم های امنیتی دور هستیم؟ چرا نمی شود بنشینیم و حرف بزنیم؟ می خواستم بروم، علی رغم اینکه می دانستم شیوا بعدها خرده خواهد گرفت. اما تماسی گرفته نشد. و در نهایت مهر 88 شیوا آزاد شد.

چندی از این ماجرا نگذشته بود که احضاریه ای را آوردند و پدرم تحویل گرفت. 10 آبان. یکی از همان پژوهای معروف. دو مرد آمده بودند. از بالا و پشت پنجره نگاهشان می کردم. مرد اول که پیاده شد کاپشنش را به عقب برد و دستش را روی اسلحه اش گذاشت و باز کاپشن را روی آن انداخت. خنده ام گرفته بود. این ها فکر می کنند برای چه کسی آمده اند؟ به مادرم نگاه کردم که دل نگران مرا می نگریست. لبخند زدم و گفتم چیزی نیست، نگران نباش.

پدرم از پله ها بالا آمد. برگه ی دادگاه بود و احضار شده بودم. تا سه روز فرصت داشتم. به وکیلم اطلاع دادم و در ایمیل ها متوجه شدم که بسیاری از فعالان زنان، هم زمان احضار شده اند. هماهنگ با هم به دادگاه مراجعه کردیم.

بعد از معطلی در دادگاه، گفتند که باید به دفتر پی گیری مراجعه کنیم. این مدلش دیگر جدید بود. قوه قضائیه زیر دست وزارت اطلاعات شده است و برای قانونی جلوه دادن کار آن ها احضاریه می فرستد. وکیل یکی از دوستان از منشی پرسید حالا این احضارها در رابطه با چه موضوعی هست؟ پاسخ داد همین فیمینیست و از این چیزها. وکیل باز پرسید این فمینیسم که می گویید یعنی چه؟ منشی پاسخ داد: زن بازی!

به دفتر پی گیری مراجعه کردیم. سید و آقای ابراهیمی بازجویی را به عهده داشتند. همان گفت و گوها بود که بهانه ای برای نوشتن پستی به نام "آقای بازجو لطفا بخوانید!" در وبلاگم شد. بازجویی طولانی بود و حوصله بر. از فعالیتم در حوزه ی کودکان و دلایلم برای فعالیت در حوزه ی زنان بارها و بارها گفتم و نوشتم. اینکه ربط این دو چیست و چه می شود که وقتی در زمینه ی کودکان کار می کنی ناگهان متوجه می شوی این کودک جدای از بستر آسیب دیده ی خانواده و عناصر اصلی آن به نام پدر و مادر نیست و آن مادر یک زن است که برای پی بردن به هویت خود، رسیدن به شکوفایی و باور خود نیازمند فرصتی برای رشد است و برخورداری از حقوق اولیه و ... .ااینکه چرا به ملاقات خانواده های زندانیان سیاسی و یا شهدای بعد از انتخابات رفته ام.

آن روز گذشت.9 آذر 1388، سعید کلانکی بازداشت شد و روز بعد نیز سعید جلالی فر. اواسط آذر ماه، سعید حبیبی هم با تماس تلفنی آقای علوی، به دفتر پی گیری احضار شد. من و شیوا تصمیم گرفتیم همراه با سعید به دفتر پی گیری رفته و این بار ما بخواهیم که آن ها به برخی سوالاتمان پاسخ بدهند.

سعید داخل دفتر پی گیری رفت. من منتظر ماندم تا شیوا آمد. به سرباز دم در گفتیم می خواهیم آقای علوی را ببینیم. گقت کارت شناسایی. کارت هایمان را دادیم. شیوا گفت بگویید شیوا دم در است. بازجو پیغام فرستاد طول می کشد ممکن است تا ظهر نتواند. گفتیم صبر می کنیم. شیوا یک کتابچه "قانون را بهتر بدانیم" از کیفش درآورد و به نگهبان داد تا به آقای علوی برساند.

ساعتی گذشت. بازجو ما را صدا کرد و داخل حیاط نزدیک های در به گفت و گو ایستادیم. پرسیدم برای چه سعیدها را گرفته است؟ گفتم مگر این بچه ها چه کاری انجام داده اند؟ بازجو اما زیاد مرا مخاطب قرار نمی داد و بیشتر با شیوا سر و کله می زد. به شیوا اعتراض می کرد که چرا برای عاطفه کمپین حمایتی راه انداخته است. می گفت از خط قرمزهای ما باز رد شدی. این پرونده ات را نگه می دارم و درست زمانی که دادگاه اولت تعیین تکلیف شدی این را رو می کنم که پرونده روی پرونده بیاید. بحث ها منطقی نداشتند. او از آدم هایی می گفت که مجاهد بودند و با فعالان حقوق بشر ارتباط گرفته بودند. من از بی منطقی بازداشت ها و شیوا هم دفاع از آنچه می کرد.

وقتی داشتیم بیرون می آمدیم به شیوا گفت: به سعید هم گفته ام، به تو هم می گویم، یک دنبال بازی با شما خواهم داشت. من پرسیدم برای چه؟ گفت الان نه اما با شما هم همینطور. پاسخ دادم من با کسی دنبال بازی ندارم. آدرس خانه ی ما را می دانید، هر موقع کاری داشتید تشریف بیاوردی طبقه ی سوم. من نه اهل دنبال بازی هستم و نه حوصله اش را دارم.

بازجو گفت: 16 آذر هر کدام از شما و بچه های کمیته را در تجمعات ببینم بازداشت می کنم. حواستان را جمع کنید.

بیرون منتظر ماندیم. سعید آمد. بازجو گفت این هم دوستتان، صحیح و سالم. سعید گفت بازجو حکم بازداشتش را نشانش داده بود.

قطعات پازل در حال جور شدن بودند.

بازگشتی به خود

2010-04-12T11:32:00.000+02:00

یادم می آید یکی از اساتید دانشگاه می گفت بگذارید مراجع، مساله ای که آزارش می دهد را بارها و بارها برایتان مطرح کند. حتی به او توصیه کنید آن را با تمام حسی که دارد بنویسد. می تواند نوشته اش را به فرد مورد اعتمادش بسپارد برای خواندن و یا آن را پاره کرده و دور بریزد. مهم این است که بارها و بارها مساله را بازگو کند زیرا هر بار، نکات بیشتری از آن موضوع برایش روشن می شود و از زاویه ی دید متفاوتی هم بدان خواهد نگریست. گاهی در این مرورها خودش به درمان های زیربنایی هم دست پیدا کرده و می تواند راه خروج را بیابد.

سال ها از آن روزهای دانشگاه و استاد و درس های روان شناسی گذشته است. سال ها برای درمان خود از گفت وگوی با آیینه و نوشتن استفاده کرده ام و حال امروز در آستانه ی 33 سالگی، در حالی که از ماه ها پیش برگ جدیدی از کتاب زندگی ام ورق خورده نیازمند درمانی دیگر بار هستم. این بار داستان من، داستان زندان است که این روزها دیگر تنها تجربه ی قشر یا گروه یا آدم های خاصی نیست بلکه تجربه ی مشترک بیشتر مردم است و برای هر کس منحصر به فرد.

در طول فعالیت های اجتماعی ام، به خصوص در حوزه ی زنان، از یک مقطع زمانی خاص، بازداشت فعالان شروع شد و روایت های زندان، سر فصل جدیدی را در نوشتار و یا مصاحبه های فعالان اجتماعی گشود. اما آنچه به خاطر دارم حداقل در محافل دوستانه، روایت شیرین و طنزآلود از روزهای زندان است. به سخره گرفتن حبس و بازجویی و کل آن سیستمی که قرار است تو را به دلیل عقیده ات به بند و آزار کشد. این روش خوبی بود چون به هر حال به آرامی چیزی فرو ریخت و وحشت جای خود را به واقعیتی داد که می دانی هست، سعی می کنی فاصله ات را با آن حفظ کنی اما در نهایت اگر پیش آمد بپذیری و تجربه اش کنی.

و امروز من نیز می خواهم روایت خودم را داشته باشم. هم از این رو که با مرور آن روزها بتوانم خودم را بازیابم و هم بدین سبب که طنز و تلخی را در قالب حقیقتی که بود روایت کنم. اما پیش از هر چیز دوست دارم متذکر شوم روزگار من در زندان روزگار خاص و تجربه ای خاص نبود. می خواهم بگویم اگر قرار است کسی بگوید زندان بوده و به معنای واقعی زندانی کشیده است بهتر است شیوا نظرآهاری، بهاره هدایت، پخشان عزیزی، سمیه رشیدی، عبدالله مومنی، سعید کلانکی، سعید جلالی فر، مهدیه گلرو، محمد پورعبدالله و صدها انسان شریف دیگر از آن بگویند. این تنها روایت ساده ای ست و نه بیش.

چهارشنبه 28 بهمن 1388: به هزار اصرار تلفن داده اند. پشت همان در میله ای که مرا به یاد قفس حیوانات می اندازد. بهارک و نفیسه مثل همیشه مسوولیت امر را به عهده گرفته و نوبت بچه ها را بر اساس قرعه کشی که انجام شده بود اعلام می کنند. نوبت من شده است. حرف خاصی برای گفتن ندارم شاید تنها سلامی و باز گریز من از بغض پدر و اشک مادر. برادرم گوشی را برمی دارد. از پدر و مادر می پرسم. می گوید از صبح آمده اند دادسرای اوین.

دادسرای اوین؟
- آره!
- برای چی؟
- تماس گرفتند و گفتند فیش حقوقی ببرند. مامان گفته بازنشسته است و آنها هم فیش حقوقی هر دویشان را خواسته اند.
- فیش حقوقی؟ برای آزادی؟
- آره!
- یعنی با کفالت آزادم؟

صدای فریاد بچه ها که هجوم می آورند در سالن قرنطینه متادون می پیچد. نفیسه با خنده می گوید:"پریسا آبروت رفت. وای بچه ها پریسا با کفالت داره آزاد می شه."

می گویم معلوم نیست بچه. شایعه درست نکن.

بغض می کنم. نفیسه را چه کنم؟ بچه های دیگر را؟ مهرداد و سعیدها و شیوا و کوهیار چه؟ چرا من؟ نفیسه آرام سرش را پایین می اندازد و می رود داخل سالن.

سه شنبه 27 بهمن:

- پریسا کاکائی؟
- بله؟
- آماده شو!
- برای چی؟
- آماده شو، ظاهرا بازجوت اومده دنبالت

پچ پچ بین بچه ها شروع می شود. بازجویی؟ برای چی؟ مگه از عمومی دوباره کسی رو می برن 209 برای بازجویی؟ یعنی چی؟ پریسا ناراحت نباش.

لبخند می زنم و می گویم این تیم بازجویی عادت ندارد بگذارد آب خوش از گلوی کسی پایین برود. نگران نباشید.

چادر را به سر می کشم و راهی می شوم. به دفتر جلوی در می رسم. استرس دارم. هنوز بعد از این همه مدت بازجویی عادی نشده است. هزار فکر به ذهنم می آید. اگر اصرار کنند به مصاحبه یا انزجارنامه نویسی و یا منتقلم کنند به 209، سکوت پیشه می کنم و می گویم تا هر زمان می خواهید نگه دارید، فقط در دادگاه حرف می زنم. یعنی می توانم؟ تحملم تا کجاست؟ باید مقاوم باشم. شاید اصلا مرا آورده اند به قرنطینه و فضایی که حداقل از نظر من بهتر از آن قفس های تنگ و تار است و باز می خواهند به همانجا برگردم و روحیه ام را از دست بدهم. شاید اصلا اشتباهی منتقلم کرده و یا جا کم آورده اند.

صدای آشنایی را می شنوم. آقای علوی ست. سر بازجوی پرونده بچه های کمیته. سلام و علیکی می کنیم. مرا از دفتر تحویل می گیرد و می نویسد صحیح و سالم تحویل گرفته شد. قدم زنان به سمت 209 می رویم. جلوی در یکی از همان چشم بندهای زشت و کثیف را می دهد که به چشمانم ببندم.

چقدر از این حس بیزارم. هنوز هم شقیقه هایم تیر می کشد وقتی یادم می آید. سرم سنگین می شود. دلم می خواهد فریاد بزنم. چشم بند را که می زنی نگاهت دیگر به پایین است. تنها جلوی پایت را می بینی و دم پایی یا کفش هایی که جلوتر از تو می روند. تو باید آن ها را تعقیب کنی و حواست باشد که به جسمی یا آدمی برخورد نکنی. گاه دم پایی ها سرعتشان زیاد است و تو هم باید سریع راه بروی اما با آن دم پایی آبی بزرگتر از پایت و آن چشم بند بد قیافه و چادر بلندی که مجبوری مچاله اش کنی و زیر بغل بزنی تا مبادا زیر پایت برود، سریع تر راه رفتن دشوار می شود. و برای این همه سرت باید پایین باشد. کمی بالاتر دیگر دید نداری. توهین و تحقیر نهفته در این شمایلی که از تو ساخته اند آزارت می دهد. به بیزاری می رسی. بیزاری از راه روهای طویل، صندلی های میان راه و نگهبان های مردی که روی آن ولو شده اند و میزهای مقابلشان، اتاق های در باز که تو تنها پایین در را می بینی که باز است، پاهای مو دار و بی موی زیر چشمانت، همهمه ی صداهای بلند و کوتاه نگهبان های مرد و شوخی های بی مزه ی شان با یکدیگر، فریاد بازجویان بر سر متهمان و در نهایت آن اتاق کوچک و صندلی دسته دار سالن امتحانات مدرسه و دانشگاه. چند بار باید تکرار شود این صحنه تا عادت کنی؟ هزار بار؟ عادت نمی شود انگار حتی از پس هزاران باری که صدایت می زنند.

بازجو تک نویسی می خواهد و می داند که همه، تک نویسی را انتهای بازجویی تلقی می کنند بنابراین یادآوری می کند که بازجویی هایت ادامه دارد. می گویم می دانم.

همان اول شیوا را می آورد داخل اتاق. همدیگر را در آغوش می کشیم. از انفرادی در آمده است. پنج دقیقه ای کنار هم می نشینیم و مثل همیشه با شیطنت از بازجو می پرسد 22 بهمن چه خبر بود؟ یا راستی چند شب پیش داخل اوین صدای تیراندازی می آمد، چرا؟ نگاهش می کنم. زیر چشم هایش خط افتاده است دخترک. روحیه اش خوب است. انفرادی را خوب تاب آورده اما مگر می شود منکر جای پای تنهایی های ممتد آن سلول سرد و تاریک بر جوانی اش شد.

مهرداد و سعید حائری را هم چند دقیقه ای می بینیم. هر دو با ریش های بلند. هر دو دوست داشتنی. هر دو مقاوم. دیدن مهرداد، هر بار برایم روحیه است.

شیوا می گوید: این بچه ها رو آزاد کن. من هستم دیگه. می گویم من هم همین را گفته ام اما آقای علوی گوش نمی کند.

بازجو از سازمان مجاهدین می گوید و چگونگی شکل گرفتنش. روابطشان و ساختارشان و من با خود می اندیشم چرا باید در مورد آن ها بدانم؟ چرا مرا وارد بازی حقیری کرده اند که از آن بیزارم؟ کجای فعالیت های من به این سازمان ربط پیدا می کند که حالا باید جواب پس بدهم و درموردشان بدانم؟

بازجو از روابط خصوصی بچه ها می گوید که هر کس با چه کسی ارتباط داشته و دارد و حرف هایی از این دست.

تک نویسی ها در مورد بچه های کمیته و مجله ی نامه و سه، چهار نفر از فعالان حقوق زنان است.

می گوید علی کلایی را ارتش داده است دست اطلاعات و در حال حاضر سید بازجویش هست. می گویم مثل دفعه ی پیش که کتکش زدید، نزنیدش. می گوید چند پس گردنی که کتک نیست نوازش پدرانه است.

می گویم می خواهم این سید را ببینم. می پرسد چرا؟ می گویم دلیل خاصی ندارد شنیده ام زیادی خوش اخلاق است می خواهم ببینمش. می گوید مهدیه گلرو چیزی گفته است؟ پاسخ می دهم اتفاقا مهدیه از ادب او یاد می کند اما سر علی کلائی چنین ادبی را به خاطر ندارم. می گوید نه! سید آدم خوبی ست.

می گویم آقای علوی، اگر تصمیم به آزادی کسی نداری حداقل سعید کلانکی و جلالی فر را آزاد کن. این دو نفر مدت طولانی ست که در زندان هستند. خواهش می کنم بیش از این نگهشان ندار.

بازجویی تمام می شود و به سلول بر می گردم. بچه ها همه به سراغم می آیند. می خندم و دلقک بازی در می آورم. می گویند چه عجب یک نفر خوشحال از بازجویی برگشت. می گویم: آخه کل زندگی بچه های کمیته رو برام تعریف کرد و کلی خاله زنک، عمو مردک بازی درآوردیم و شیوا و بچه ها رو هم دیدم. نمی گویم واکنش عصبی من به همه چیز خنده های خارج از اراده است و سرخوشی بی ربط.

شنبه 24 بهمن: آمدند و در قرنطینه را باز کردند که چه کسانی کنکور کارشناسی ارشد شرکت کرده اند؟ با تعجب نگاه کردیم و پرسیدیم چطور؟ گفتند اسامی را بدهید. عصبانی بودم که یعنی چه ؟ می خواهند کنکور را داخل زندان برگزار کنند؟ بچه ها گفتند شاید می خواهند کارت ها را اینترنتی بگیرند. اسامی را دادیم. بهارک امیدوار شده بود.

چهارشنبه 28 بهمن: در را باز می کنند. پریسا کاکائی و ...، آماده بشین. هنوز وسایلم را جمع نکرده ام. باورم نشده و نمی شود. مهدیه و معصومه وسایلم را جمع می کنند و داخل کوله ام می ریزند. حالم خوش نیست. نفیسه بغض کرده است. بهارک درهم است. پخشان و مهدیه و معصومه را چه کنم؟ سمیه را؟ سایناز را؟ چرا من؟ چشم های فرزندان معصومه و سمیه به راه خشک شده. بروم بیرون که چه شود؟ بچه هایی که ازعاشورا بازداشت شده اند هنوز اینجا هستند، نوبتی هم که باشد نوبت آنهاست. خدای من! پاهایم یاری نمی کند. نباید گریه کنم. نفیسه بغضش را رها می کند. سرشانه هایم از اشک هایش خیس است. بهارک هم اشک می ریزد. یکی یکی همه را در آغوش می گیرم. اشک جاری می شود. هیچ وقت تصور نمی کردم آزادی به این میزان دردناک و سنگین باشد. تازه در می یابم آزادی تا چه حد نسبی ست.

ساعت نزدیک 11 شب است. پدرم با شوق دست تکان می دهد. خانواده های بی شماری مقابل در به انتظار فرزندانشان هستند. به پدرم اشاره می کنم که از پله های پایین می روم. می خواهم پاسخ پرسش های خانواده ها را بدهم. مریم را دیده اید؟ نه، نمی شناسم. زهرا با شما نبود؟ نه! شهین و ثمین؟ آمده بودند عمومی و دوباره به 209 منتقل شدند و ... .

پدرم را در آغوش می گیرم. گریه می کند. چقدر پیر شده است. چقدر لاغر و شکسته شده است.

به سختی ماشین پیدا می کنیم و به خانه می روم. مادرم با آن دامن زیبا مقابلم ظاهر می شود. سر و صورتم را غرق بوسه می کند و گریه می کند و مدام می گوید خدایا شکرت. دوستم در آغوشم می گیرد و گریه می کند.

در میان بازوان برادرم گم می شوم.

چقدر دلم می خواهد سعید را ببینم. حداقل بگذارید صدایش را بشنوم.

و صدایی می گوید هوشیار باش، تو نه برای کنکور بیرونی و نه از سر مهربانی. می خواهند از طریق تو به سعید برسند.

سخن بازجو را به خاطر می آورم: خیلی دوستش داری نه؟